مراسم ویژه روز زن در ایران باستان
مردگیران،مزدگیران(روز زن)
روز پنجم هرماه موسوم است به سپِِِِِِِِِِِنتَه آرمَئی تی spenta-armaiti که چهارمین امشاسپند در دین زرتشتی است.این واژه مرکب است از سپنته spenta یا سپند به معنی پاک و مقدس و آرمئی تی Armaiti به معنی فروتنی و بردباری.پس نام امشاسپند به معنی سازگاری و فروتنی و بردباری نیک و مقدس است.این واژه در پهلوی به گونه سپندارمت spandarmat و در فارسی سپندارمذ، اسفندارمذ و اسفند شده است.
سپندارمذ روز پنجم از هرماه و ماه دوازدهم سال است. در شکل معنوی و مینوی اش مظهر بردباری و سازگاری اهورامزدا است و در جهان مادی و خاکی نگهبانی زمین به وی سپرده شده.
برابر با روش و قاعده کلی، روز پنجم اسفند به مناسبت تقارن نام روز و ماه جشن بوده است.این جشن همراه با آداب و رسوم و تشریفاتی ویژه برگذار می شد. نخستین جشنی که در این روز برگذار می شد ، جشن مردگیران یا مژدگیران بوده است.این جشن ویژه زنان بوده و به مناسبت تجلیل و بزرگداشت شان برپا می گشت. این جشن را خلف تبریزی، پنج روز آخر اسفند یاد کرده، اما در سایر منبع روز پنجم یاد شده است.
به بیان ابوریحان بیرونی، اسفند دارمذ ایزد موکل بر زمین و ایزد حامی و نگاهبان زنان شوهر دوست و پارسا و درستکار بوده. به همین مناسبت این روز، عید زنان به شمار می رفت. مردم به جهت گرامیداشت، به آنان هدیه داده و بخشش می کردند. در زمان بیرونی این رسم هنوز رواج داشته است. نه بر آنکه فقط از هدایا و دهش هایی برخوردار می شدند، بلکه زنان نوعی فرمانروایی می کردند و مردان باید که از آنان فرمان می بردند. گردیزی نوشته است از این جهت جشن را مردگیران می گفتند که زنان به اختیار خویش و با آزادی ، شوی و مرد زندگی خود را برمی گزیدند.
چنانکه اشاره شد، این جشن به نام مژد گیران یا مزدگیران نیز ضبط شده. وجه تسمیه این عنوان نیز شاید به آن جهت باشد که در این روز که عید ویژه زنان بوده، مردان جهت گرامی داشتن و قدردانی، مزد و پاداشی به صورت هدایا بدانان می دادند و از آنان اطاعت کرده و آرزوهاشان را برآورده می نمودند. در واقع می توان گفت که روز جشن زنان بوده است.J
گاه شماری و جشن های ایران باستان / هاشم رضی / انتشارات بهجت