از 550 ق.م تا جنگهای صلیبی
پوشاک ایرانیان، در حالی که ادامه لباس بابلیان و آشوریان بود،خود اشکالی گونه گون و قابل توجه داشت.کندیس از پشم،کتان و ابریشم تهیه می شد که ابریشم آن از مشرق زمین می آمد.کندیس موجود در این دوران لباسی بود با آستین های گشاد که به صورت پیلی هایی منظم در پشت بازو قرار می گرفت.دامن این لباس در جلو شکم ،یا در پهلوها،چین می خورد و به شکل پیلی هایی منظم(شبیه به لباس مصریان) در می آمد.در زیر این لباس،پیراهن و شلوار زیر و جوراب می پوشیدند.این،در تاریخ،نخستین بار است که لباس زیر،آن هم نوع دوخته شده آن،مطرح گردیده است.
تنها مردان بلند پایه اجازه داشتند کندیس برتن کنند،که آن را نیز،پادشاه هدیه می داد.این کندیس به رنگ بنفش مایل به آبی بود و تزیین هایی با رنگ سفید و نقره ای داشت در حالی که کندیس گروه های اجنماعی پایین تر،سرخ رنگ بود.این رنگ قرمز ساردی(1)نام داشت و از شکوفه های درخت ساندیکس(2) گرفته می شد.بعدها رداهایی عرضه شد از ابریشم و پشم به رنگ های گونه گون .لیکن رنگ های قرمز،زرد و آبی تیره از محبوبیت بیشتری برخوردار بودند.بنفش،آبی تیره، و سفید،رنگهای سلطنتی به شمار می رفت و قهوه ای ویژه سوگواری بوده است.
پادشاه شالی از پارچه طلا و همسرش،کمربندی از طلا،که به آن کیف پول خود را می آویخت،به کمر می بستند.گفته شده است که عایدی شهرها ,به عنوان پول تو جیبی از سوی برخی پادشاهان به همسرانشان بخشیده می شد.
در یک نقش،تصویری از شاه نشان داده شده است با ردایی به رنگ بنفش با برودری دوزی از نخهای طلا و مزین به جواهر.بعدها کندیس جای خود را به کتی داد که روی شلوار پوشیده می شد،و به طور یقین منشا کت و شلوار استاندارد امروزی مردان است.
پوشاک با برودری دوزی های زیبا و پر کار تزیین می شد . تکه دوزی (3) که توسط ایرانیان باستان ابداع گردید، جای سوزن دوزی را گرفت ، و این هنری بود که در دوران جنگ های صلیبی از ایران به اروپا رفت و در آن جا محبوبیت بسیار یافت.
کفش را از چرم نرم ، به رنگ زرد و به شکل پا می ساختند که تا مچ را می پوشاند و به وسیله دکمه و تسمه هایی که روی آن نصب شده بود بسته می شد. بعد ها تزیین هایی از مروارید و سنگ هایی گرانبها همراه با برودری دوزی های زیبا به کفش افزوده شد. دستکش ، چوب دستی گرانبها ، و بادبزن با دسته بلند ، ویژه خاندان سلطنتی بود ، که توسط خدمه حمل می گردید.
جواهر مورد استفاده ایرانیان بسیار هنر مندانه و زیبا از طلای وزین مروارید نشان همراه با مینا کاری و سنگ های کمیاب ساخته می شد . سنگ ها به شکل سر انسان تراش داده می شد. گوشواره ، دستبند ، گردن بند، و انگشتر ، به ویژه انگشتر مهر دار به نشانه اقتدار ، مورد استفاده بوده است . ایرانیان قوطی و شیشیه هایی از مرمر برای نگه داری عطر و لوازم آرایش داشتند. دختران در سن ازدواج ،، که پانزده سالگی بود، گوشواره می آویختند. همچنین دختران و پسران در این سن موظف بودند ، کمربند تبرک یافته ای را به کمر ببندند.
مردان ریش و موی خود را بلند و مجعد نگاه می داشتند ، و به موی خود گرد طلا می پاشیدند. افراد خاندان سلطنتی ، کلاههای گونه گونی چون تیارا(4) ، میتر(5) ،کلاه بی لبه از نمد سفید ، یا کلاه راه راه آبی و سفید (6)بر سر می گزاردند. تیارا و میتر ، که بعد ها در طول تاریخ تبدیل به دستار(عمامه) و کلاه های مخروطی شد، هر دو دارای منشا ایرانی هستند، مردان سربندی داشتند از کتان سفید که دور سر و گردنشان می پیچاندند و چانه را نیز می پوشانیدند.
از زنان ایران باستان شمار اندکی تندیس به جای مانده است زیرا زنان در زنگی اجتماعی شرکت چندانی نداشتند . نقش برجسته ای که از سده پنجم پیش از میلاد در دست است ، یک ملکه را در پیرهن و شلواری کامل نشان می دهد . و احتمالا لباس زنان دورانهای بعد نیز چنین بوده است.
1-sardan red
2-sandix
3-applique
4-tiara
5- Miter
6- Toque
منبع : تاریخ لباس/رووت ترنر کاکس /ترجمه : شیرین بزرگمهر/ انتشارات توس